İnşirah Suresi

Zarar Vermek ve Zarar Görmek Yoktur Hadisi Sahih midir?



Soru: “لاَ ضَرَرَ وَلاَ ضِرَارَ- Zarar vermek ve zarar görmek yoktur.” hadisi sahih midir?

Cevap: Bu hadis envai çeşit sened ve metinlerle rivayet edilmiştir.
Bunlardan birincisi, Yahya bin Umara’nın rivayetidir.

Malik, Amr bin Yahya el-Mazini’den, o babası Yahya bin Umara el-Mazini’den, o da Rasulullah sallallahu aleyhi ve sellem’den mürsel olarak rivayet etmiştir. (Muvatta, El-Leysi rivayeti, No: 2758)

Ancak Ebu Bekir Ahmed bin Mervan, Abbas ed-Durri’den, o Osman bin Muhammed bin Rebia’dan, o Abdulaziz bin Muhammed ed-Deraverdi’den, o Amr bin Yahya el-Mazini’den, o Yahya bin Umara’dan, o Ebu Said el-Hudri’den, o da Nebi sallallahu aleyhi ve sellem’den merfu olarak rivayet etmiştir. (El-Mecalis ve Cevahir el-İlm, No:3160)

Derim ki: Bu tarikin doğru olanı mürsel olmasıdır. Çünkü Osman bin Muhammed’in kim olduğu bilinmemektedir.

Abdulaziz ed-Deraverdi'yi kimileri tevsik etse de o hadislerinde vehim sahibidir. Ebu Zur’a’da böyle söylemiştir. (El-Cerh ve’t-Tadil li’bn Ebi Hatim, 5.cilt, 396.syf)

Ancak zannımca burada hata Osman bin Muhammed’indir. Çünkü Darakutni’nin İsmail’den, o Abbas ed-Durri’den, o da Osman’dan bu hadisi aynı sened ve farklı bir metinle rivayet etmiştir. Bu da onun hıfzının zayıflığına işaret etmektedir. (Sunen ed-Darakutni, No: 3079)

Yine muhtelit muhaddis Hakim, Osman bin Muhammed’den iki farklı hadisi cem ederek naklettiği hadiside zikretmiştir. (el-Mustedrek, No:2345) Bu Hakim’in hatasıda olabilir. Ancak Osman bin Muhammed’in hatası olması daha muhtemeldir.

Yani hadis bu sebeple Malik’in rivayet ettiği üzere mürseldir. Çünkü Malik hafızdır, ona bu hadiste muhalefet edenler ise değildir.
İkincisi, İkrime’nin rivayetidir.

İkrime’den rivayet edilenler ise iki çeşittir. Birincisi Ma’mer’den, o Cabir el-Cufi’den, o İkrime’den, o İbn Abbas’tan, o da Nebi sallallahu aleyhi ve sellem’den merfu olarak rivayet edilen seneddir.

Ahmed, Abdurrezzak’tan, oda Mamer’den devamını yukarıda zikrettiğimiz üzere rivayet etmiştir. (Musned Ahmed, No: 2865)

Yine İbn Mace, Muhammed bin Yahya’dan, o Abdurrezzak’tan , o da Mamer’den aynı şekilde rivayet etmiştir. (Sunen İbn Mace, No:2341)

Yine Taberani Ali bin el-Mubarek’ten, o Zeyd’den, o Muhammed bin Sevr’den, o da Mamer’den aynı şekilde rivayet etmiştir. (El-Mu’cem el-Evsat, No: 3777 ve el-Mu’cem el-Kebir, No: 11806)

Derim ki: Abdurrezzak’ın rivayeti için, Abdurrezzak kendisi ile ihticac edilen kimselerden değildir. Bunu uzun uzadıya “İmam Abdurrezzak Müdafaası” eserinde izah etmiştim.

Muhammed bin Sevr’in senedine gelince Ali bin el-Mubarek’in meçhul olduğunu da aynı şekilde “İmam Abdurrezzak Müdafaası” eserinde ifade etmiştim. Dileyen müracaat edebilir.

Bununla beraber Ma’mer bazı hadislerinde galat sahibidir.

Cabir el-Cufi ise zayıftır.

Zaide onun yalancı olduğunu söylemiştir. (İsnadı sahihtir. Ed-Dulabi, Ed-Durri ve Yahya sikadır. El-Kamil Fi Duafa er-Rical, 2.cilt, 239.syf)

Yahya bin Said el-Kattan ve Abdurrahman bin Mehdi onu zayıflamıştır. (İsnadı sahihtir. İbn el-Cuneyd ve Amr sikadır. El-Cerh ve’t-Tadil li’bn Ebi Hatim, 2.cilt, 498.syf)

Aynısını Ahmed’de söylemiştir. (İsnadı sahihtir. Ebu Hatim sikadır. El-Cerh ve’t-Tadil li’bn Ebi Hatim, 2.cilt, 498.syf)

Ebu Hatim dedi ki: “Hadisleriyle ihticac edilmez.” (El-Cerh ve’t-Tadil li’bn Ebi Hatim, 2.cilt, 498.syf)

Ebu Zur’a dedi ki: “Lin.” (El-Cerh ve’t-Tadil li’bn Ebi Hatim, 2.cilt, 498.syf)

İbn Main’de onun zayıf olduğunu söylemiştir. (İsnadı sahihtir. Abbas ed-Durri sikadır. El-Cerh ve’t-Tadil li’bn Ebi Hatim, 2.cilt, 498.syf)

Onun hakkında konuşup zayıflayanlar çoktur. Bu kadarı ise kendisiyle ihticac edilmeyen kimselerden olduğunu anlamak için kafidir.
İkrime’den rivayet edilenlerin ikincisi ise, Davud bin el-Husayn’dan, o İkrime’den, o İbn Abbas’tan merfu ve mevkuf olarak olarak rivayet edilmiştir.

Taberani, Ahmed bin Rişdin’den, o Revh bin Salah’tan, o Said bin Ebi Eyyub’dan, o Davud bin el-Husayn’dan, o İkrime’den, o İbn Abbas’tan mevkuf olarak rivayet etmiştir. (El-Mu’cem el-Kebir, No: 11576)

Darakutni, Ahmed bin Muhammed bin Ebi Şeybe’den, o Muhammed bin Osman’dan ve Ebu Ya’la el-Mavsili ise Ebubekr bin Ebi Şeybe’den, ikisi (Muhammed bin Osman ve Ebubekr) Ubeydullah bin Musa’dan, o İbrahim bin İsmail’den, o Davud bin el-Husayn’den, o İkrime’den, o İbn Abbas’tan, o da Rasulullah sallallahu aleyhi ve sellem’den merfu olarak rivayet etmiştir. (Sunen ed-Darakutni, No: 4540 ve Musned Ebi Ya’la el-Mavsili, No: 2520)

Hadis merfu olarak daha doğru olsada, merfu ve mevkuf olan iki vechide zayıftır.

Taberani’nin mevkuf olara rivayet ettiği isnadı için, Ahmed bin Muhammed bin el-Haccac bin Rişdiyn zayıftır. İbn Adiyy’de böyle söylemiştir. (El-Kamil fi Duafa er-Rical, 1.cilt, 327.syf)

Revh bin Salah, yanında bu hadiside rivayet ettiği Said bin Ebi Eyyub’dan münker hadisler vardır. İbn Adiyy böyle demiştir. (El-Kamil fi Duafa er-Rical, 4.cilt, 63.syf)

Davud bin el-Husayn, kendisiyle ihticac edilmeyecek kimselerdendir.

Ali ibn’ul Medini onun İkrime’den rivayetlerinin münker olduğunu söylemiştir. (İsnadı sahihtir. Ebu Hatim sikadır. El-Cerh ve’t-Tadil li’bn Ebi Hatim, 3.cilt, 409.syf)

İbn’ul Medini dedi ki: “Said bin El-Museyyib’in ve Şabi’nin mürselleri bana, Davud bin el-Husayn’ın İkrime’den, onun da İbn Abbas’tan rivayet ettiklerinden daha sevimlidir.” (El-Marife ve’t-Tarih, 3.cilt, 47.syf)

Derim ki: Yani İmam İbn’ul Medini’ye göre Davud bin el-Husayn’ın İkrime’den rivayetleri, hüccet kabul etmediği Şabi ve İbn’ul Museyyib’in mürsellerinden daha aşağı derecededir.

Davud bahsi geçen hadisi İkrime’den o da İbn Abbas’tan rivayet etmiştir. Yani bu hadis münkerdir.

Ebu Hatim dedi ki: “Kaviyy değildir.” (El-Cerh ve’t-Tadil li’bn Ebi Hatim, 3.cilt, 409.syf)

Ebu Zur’a dedi ki: “Lin.” (El-Cerh ve’t-Tadil li’bn Ebi Hatim, 3.cilt, 409.syf)

İbn Adiyy sorunun ondan değil de ondan rivayet edenlerde olduğunu söylesede bu doğru değildir.

Yani hadisin bu veçhi şiddetli derecede zayıftır.

Darakutni ve Ebu Ya’la’nın isnadına gelecek olursak, yine isnadında Davud bin el-Husayn olduğu için zayıftır. Yine bu hadisi Davud’dan rivayet eden İbrahim bin İsmail’de zayıftır.

İmamımız Darakutni, İbrahim bin İsmail bin Ebi Habibe’yi metruk ravileri topladığı kitabında zikretmiş ve onun için “Metruktur.” demiştir. (Ed-Duafa ve’l-Metrukun li’d-Darakutni, 1.cilt, 252.syf)

Buhari dedi ki : “(İbn Ebi Habibe) Münker’ul hadistir.” (Et-Tarih el-Kebir, 1.cilt, 271.syf)

İbn Adiyy’de onun zayıf olduğunu söylemiştir. (El-Kamil Fi Duafa Er-Rical, 1.cilt, 383.syf)

İmam Nesai’de onun zayıf olduğunu söylemiştir. (Ed-Duafa ve’l-Metrukun li’n-Nesai, 11.syf)

Ebu Hatim’de onun münker’ul hadis olduğunu ve hadisleriyle ihticac edilemeyeceğini söylemiştir. (El-Cerh ve’t-Tadil li’bni Ebi Hatim, 2.cilt, 83.syf)

Davud ve İbn Ebi Habibe hakkında Zatu Envat” hadisi ile ilgili yerde konuşmuştuk.

Yani hadisin iki vechide zayıftır.
Bu hadisin benzerini ihtiva eden rivayetlerin üçüncüsü ise, el-Fudayl bin Suleyman’ın hadisidir.

Abdullah bin Ahmed, Ebu Kamil’den, o el-Fudayl bin Suleyman’dan, o Musa bin Ukbe’den, o İshak bin Yahya bin el-Velid’den, o Ubade bin es-Samit’ten uzunca bir hadis rivayet etmiştir. Bu hadiste “لاَ ضَرَرَ وَلاَ ضِرَارَ- Zarar vermek ve zarar görmek yoktur.” metnide yer almaktadır. (Musned Ahmed, No: 22778)

Yine eş-Şaşi, Muhammed es-Sagani’den, o es-Salt bin Mes’ud’dan, o el-Fudayl’dan devamı aynı olacak şekilde rivayet etmiştir. (Musned eş-Şaşi, No: 1199)

Yine muhtasar olarak İbn Mace, Abdurabbih’ten, o da el-Fudayl’dan devamı aynı olacak şekilde rivayet etmiştir. (Sunen İbn Mace, No: 2340)

Derim ki: Senedinde ki el-Fudayl bin Suleyman zayıftır.

İbn Main dedi ki: “Fudayl bin Suleyman sika değildir.” (İsnadı sahihtir. Abbas ed-Durri sikadır. El-Cerh ve’t-Tadil li’bn Ebi Hatim, 7.cilt, 72.syf)

Ebu Hatim dedi ki: “Kaviyy değildir.” (El-Cerh ve’t-Tadil li’bn Ebi Hatim, 7.cilt, 72.syf)

Nesai dedi ki: “Kaviyy değildir.” (Es-Sunen el-Kubra, No:10383)

Yine dedi ki: “Fudayl bin Suleyman’ı Yahya bin Main zayıflamıştır, Ali bin El-Medini ise ondan rivayet ederdi. Yahya’nın kavli ise bizim yanımızda daha doğrudur. Çünkü biz Fudayl bin Suleyman’ın yanında münker rivayetler bulduk.” (Es-Sunen el-Kubra, No: 2312)

Yine senedde ki İshak bin Yahya bin el-Velid, zayıftır. Ve bu hadisi rivayet ettiği Ubade bin es-Samit’ten işitmemiştir.

Darakutni dedi ki: “İshak bin Yahya, Ubade bin es-Samit’ten işitmemiştir.” (Sunen ed-Darakutni, No:3368)

Yine dedi ki: “İshak bin Yahya zayıftır.” (Sunen ed-Darakutni, No: 4456)

Derim ki: Ondan Musa bin Ukbe dışında rivayet eden bir kimse bilmiyorum.

Aynısını İbn Adiyy’de söylemiş, hadislerinin mahfuz olmadığını belirtmiştir. (El-Kamil Fi Duafa Er-Rical, 1.cilt, 552.syf)

Yani bu senedde zayıftır.
Bu hadise benzeyen hadislerin dördüncüsü ise Aişe annemizden rivayet edilen seneddir.

Taberani, Ahmed bin Rişdiyn’den, o Revh bin Salah’tan, o Said bin Ebi Eyyub’dan, o Ebi Sehl’den, o el-Kasım bin Muhammed’den, o Aişe’den olmak üzere merfuen rivayet etmiştir. (El-Mu’cem el-Evsat, No: 268)

Yukarıda zikrettiğimiz üzere benzere hadisi Revh bin Salah’tan, o Said bin Ebi Eyyub’dan, o Davud bin el-Husayn’dan, o İkrime’den, o İbn Abbas’tan mevkuf olarakta rivayet etmiştir. (El-Mu’cem el-Kebir, No: 11576)

Bu da Revh’in zayıflığına işaret etmektedir.
Yine Taberani, Ahmed bin Davud el-Mekki’den, o Amr bin Malik’ten, o Muhammed bin Suleyman bin Mesmul’den, o Ebi Bekr bin Ebi Sebra’den, o Nafi bin Malik’ten, o El-Kasım bin Muhammed’den, o da Aişe’den merfuen rivayet etmiştir. (El-Mu’cem el-Evsat, No: 1033)

Ancak Taberani’nin rivayetinde hataen “Nafi bin Malik’ten, o Ebu Suheyl’den…” olarak nakledilmiştir. Ancak Ebu Suheyl, Nafi’nin künyesidir.
Yine Darakutni, Muhammed bin Amr bin el-Bahteri’den, o Ahmed bin el-Halil’den, o el-Vakidi’den, o Harice bin Abdullah bin Suleyman’dan, o Ebi’r Rical’den, o Amra’dan, o Aişe’den, o da Rasulullah sallallahu aleyhi ve sellem’den merfuen rivayet etmiştir. (Sunen ed-Darakutni, No: 4539)

Derim ki: Bu üç senedde şiddetli derecede zayıftır.

Taberani’nin Ahmed bin Rişdiyn’den, onunda Revh bin Salah’tan rivayeti için, bu ikisinin zayıf olduğunu yukarıda ispat etmiştik.

Bununla beraber Ebu Sehl Muhammed bin Amr zayıftır.

Yahya bin Said onu zayıflamıştır. (İsnadı sahihtir. Ed-Dulabi, Salih ve İbn’ul Medini sikadır. El-Kamil fi Duafa er-Rical, 7.cilt, 458.syf)

İbn Main dedi ki: “Muhammed bin Amr el-Ensari, zayıftır.” (İsnadı sahihtir. Ed-Durri sikadır. El-Cerh ve’t-Tadil li’bn Ebi Hatim, 8.cilt, 32.syf)

İbn Numeyr’de onu zayıflamıştır. (İsnadı sahihtir. Ali sikadır. El-Cerh ve’t-Tadil li’bn Ebi Hatim, 8.cilt, 32.syf)

İbn Adiyy’de onu zayıflamıştır. (El-Kamil fi Duafa er-Rical, 7.cilt, 460.syf)

Ebu Sehl’in zayıf olmasıyla beraber onun el-Kasım bin Muhammed’den işittiği de bilinmemektedir.

Yine Taberani’nin Ahmed bin Davud’dan rivayetine gelecek olursak, Ahmed’in hocası Amr bin Malik el-Rasibi münker’ul hadistir.

Ali bin Nasr onu zayıflamıştır. (İsnadı ashihtir. Ebu Hatim sikadır. El-Cerh ve’t-Tadil li’bn Ebi Hatim,6.cilt, 259.syf)

Yine Ebu Hatim ve Ebu Zur’a onu zayıflamıştır.(El-Cerh ve’t-Tadil li’bn Ebi Hatim,6.cilt, 259.syf)

Yine Amr’ın bu hadisi rivayet ettiği Muhammed bin Suleyman bin Mesmul’de zayıftır.

Humeydi onu zayıflamıştır. (Et-Tarih’ul Kebir, 1.cilt, 97.syf)

Ebu Hatim dedi ki: “Kaviyy değildir, hadisleri zayıftır.” (El-Cerh ve’t-Tadil li’bn Ebi Hatim,7.cilt, 267.syf)

Nesai dedi ki: “Zayıftır.” (Ed-Duafa ve’l-Metrukun li’n-Nesai, No: 571)

Aynı şekilde İbn Adiyy’de onu zayıflamıştır. Ancak onun ismini Muhammed bin Suleyman bin Meşmul olarak zikretmiştir. Ancak “Şin” harfi ile değil “Sin” harfi ile doğrudur. (El-Kamil fi Duafa er-Rical, 7.cilt, 431.syf)

Yine Muhammed bin Suleyman’ın bu hadisi rivayet ettiği Ebu Bekr bin Ebi Sebra, münker’ul hadistir.

Ahmed dedi ki: “Ebu Bekr bin Ebi Sebra hadis uydururdu.” (El-İlel Rivayetu İbnuhu Abdullah, No: 1193)

İbn Main dedi ki: “Hadisi bir şey değildir.” (İsnadı sahihtir. Ed-Durri sikadır. El-Cerh ve’t-Tadil li’bn Ebi Hatim, 7.cilt, 298.syf)

Buhari dedi ki: “Munker’ul hadistir.” (İsnadı sahihtir. El-Cuneydi sikadır. El-Kamil fi Duafa er-Rical, 9.cilt, 198.syf)

Nesai dedi ki: “Metruk’ul hadistir.” (Ed-Duafa ve’l-Metrukun li’n-Nesai, No: 666)

İbn Adiyy’de onun hadis uydurduğunu söylemiştir. (El-Kamil fi Duafa er-Rical, 9.cilt, 202.syf)

Darakutni’nin rivayetine gelecek olursak, el-Vakidi metruk’ul hadistir. Onun hakkında “Zatu Envat” hadisinin tahkikinde konuşmuştuk.

İmam Darakutni onu zayıf ve metruk ravileri topladığı kitabında zikretmiştir. (Ed-Duafa ve’l-Metrukun li’d-Darakutni, 3.cilt, 130.syf)

Ebu Zur’a onun zayıf olduğunu söylemiştir. (Ed-Duafa li Ebi Zur’a Rivayetu El-Berzai, 2.cilt, 352.syf)

Yine Ebu Zur’a dedi ki : “İnsanlar (Muhaddisler) onun rivayetlerini terketmiştir.” (Ed-Duafa li Ebi Zur’a Rivayetu El-Berzai, 2.cilt, 511.syf)

Ahmed dedi ki: “O yalancıdır.” (İsnadı sahihtir. Ed-Dulabi ve Muaviye sikadır. El-Kamil Fi Duafa Er-Rical, 7.cilt, 481.syf)

Buhari dedi ki: “Metruk’ul hadistir. Ahmed, İbn Numeyr, İbn’ul Mubarek ve İsmail bin Zekeriyya onu terketmiştir.” (İsnadı sahihtir. Adem bin Musa sikadır. Ed-Duafa el-Kebir, 4.cilt, 107.syf)

Şafii’de onun yalancı olduğunu söylemiştir. (İsnadı sahihtir. Yunus bin Abdulala sikadır. El-Cerh ve’t-Tadil li’bni Ebi Hatim, 8.cilt, 21.syf)

Ebu Hatim dedi ki : “Metruktur.” (El-Cerh ve’t-Tadil li’bni Ebi Hatim, 8.cilt, 21.syf)

İbn Main dedi ki: “Vakidi’nin hadisleri yazılmaz, o bir şey değildir.” (İsnadı sahihtir. İbn Ebi Hayseme sikadır. El-Cerh ve’t-Tadil li’bni Ebi Hatim, 8.cilt, 21.syf

İmam Muslim dedi ki: “Metruk’ul hadistir.” (El-Kuna ve’l-Esma li’l-Muslim, 1.cilt, 499.syf)

Nesai dedi ki : “Metruk’ul hadistir.” (Ed-Duafa ve’l-Metrukun li’n-Nesai, 92.syf)

Yine Nesai onun hadis uydurduğunu söylemiştir. (Ed-Duafa ve’l-Metrukun li’n-Nesai, No: 531)

İbn Adiyy’de onun zayıf olduğunu söylemiştir. (El-Kamil Fi Duafa Er-Rical, 7.cilt, 484.syf)

Aynı şekilde Vakidi’nin rivayet ettiği Harice bin Abdullah’ta zayıftır.

İmam Darakutni onu zayıf ve metruk ravileri topladığı eserinde zikretmiştir. (Ed-Duafa ve’l-Metrukun li’d-Darakutni, 2.cilt, 151.syf)

Ahmed dedi ki: “Hadisleri zayıftır.” (İsnadı sahihtir. Muhammed ve Ebu Talib sikadır. El-Cerh ve’t-Tadil li’bn Ebi Hatim,3.cilt, 374 ve 375.syf)

Yani Aişe’den rivayet edilen tariklerin hepsi de zayıftır.
Ve bu metne benzeyen hadislerin beşincisi, Vasi’ bin Hibban’ın hadisidir.

Ebu Davud, Muhammed bin Abdullah el-Kattan’dan, o Abdurrahman bin Magra’dan, o Muhammed bin İshak’tan, o Muhammed bin Yahya bin Hibban’dan, o da Vasi’de mürsel ve uzun bir metinle rivayet etmiştir. (El-Merasil li Ebi Davud, No:407)

Taberani ise Muhammed bin Ubdus’tan, o Hayyan bin Bişr’den, o Muhammed bin Seleme’den, o Muhammed bin İshak’tan, o Muhammed bin Yahya bin Hibban’dan, o Vasi’den, o Cabir’den, o da Rasulullah sallallahu aleyhi ve sellem’den merfu olarak rivayet etmiştir. (El-Mu'cem el-Evsat, No: 5193)

Bu iki senedde de Muhammed bin İshak, Muhammed bin Yahya’dan teferrüd etmiştir.

Ebu Davud’un rivayeti için, Abdurrahman bin Magra sika değildir.

Ebu Zur’a dedi ki: “Saduktur.” (El-Cerh ve’t-Tadil li’bn Ebi Hatim,5.cilt, 291.syf)

Aynı şekilde İbn Main’de onda bir beis olmadığını söylemiştir. (Tarih İbn Main Rivayetu İbn Muhriz, 1.cilt, 92.syf)

Ebu Hatim’de onun Ameş’ten rivayet ettiği hadis için münker demiştir. (İlel el-Hadis li’bn Ebi Hatim, 3.cilt, 134.syf)

İbn Adiyy onun garip ve münker rivayetleri olduğunu söylemiş ve zayıflamıştır. (El-Kamil Fi Duafa Er-Rical, 5.cilt, 471.syf)

Bizim yanımızda doğru olan da budur.

Abdurrahman bin Magra’nın rivayet ettiği müdellis ravi Muhammed bin İshak’da zayıftır. Onun hakkında başka yerlerde uzun uzadıya konuşmuştuk. Bu hadiside işitme siğası olmadan rivayet etmiştir. Bu vecihten de rivayeti hüccet değildir.

Taberani’nin rivayeti için ise, yine senedinde Muhammed bin İshak vardır. Ve işitme siğası olmadan rivayet etmiştir.

Yani bu iki senedde zayıftır.

Allah’ın tevfiki ile derim ki: İspatladığımı üzere bu hadisin her metni ve senedi ile zayıftır.

Elhamdulillah.

Ebu Abdullah el-Huzaî
© 2015 İnşirah Suresi – Site adresimiz (www.insirahsuresi.net) kaynak linki gösterilerek makalelerden alıntı yapılabilir.